تبلیغات
خانه موسیقی - نقدی بر اجرای اخیر گروه عــارف در تالار وزارت کشور
نقدی بر اجرای اخیر گروه عــارف در تالار وزارت کشور | عمومی ,


توضیح: مقاله حاضر گزیده ای از مقاله ای با همین عنوان در آخرین شماره مجله گزارش موسیقی. در حال حاضر قریب به یک چهارم مقاله تقدیم حضور شما می شود.

فرید دهدزی: زمانی که پرویز مشکاتیان به نقد بی رحمانه دوست و همراه شیدایی و قدیمی خویش محمدرضا لطفی پرداخت، زمانی که وی پس از اجراهای ناموفق کنسرت های اساتید موسیقی ایران، خبر از کنسرت های متوالی و دوره ای عارف را داد، چشم ها و گوش-ها، تنها و تنها به انتظار وی بودند که حال وی چه خواهد آورد که در این بحران، برهانی برای امیدواری نسبت به آینده موسیقی باشد. البته داعیه ها رهبر عارف و اعضای عارف هم همین را اثبات می کرد که ما چیزی خواهیم آورد که چشم و دل را بربی انگیزاند. اما پس از اجرای چهار شب کنسرت عارف، چندان تغییری در بهبودی وضعیت موسیقی ایجاد نشد.

در اجرای جاری چندان مزیت - مزیت خاصی دیده نشد. اگر اجرای گذشته که اجراهای استودیویی یا صحنه ای بود، از دید عارفیان مشکل داشته است (که البته کم اشتباه هم نبود) اجرای جدید به مراتب از مشکلات بیشتری برخوردار بود. زیرا دارای هیچ طرح ارکستراسیونی نبود. با وجود اضافه کردن چند ساز در ارکستر، اما رهبر ارکستر هیچ طرحی برای آن سازها در نظر نگرفته بود. تعدد و تنوع سازها اگر بدون طرح و برنامه باشد، کاملاً بی معنا است. البته اینکه ضرورت حضور سازهای مختلف احساس شده، خود یک ویژگی است. اما ورود و حضور هر ساز در ارکستر قطعاً باید دربدارنده طرح و خطی و پر کردن خلائی در ارکستر باشد. تا جایی که اگر آن ساز در ارکستر نباشد، کمبود آن ساز در ارکستر مشهود باشد. در حالی که در همین اجرا اگر چهار - پنج ساز هم بودند به خوبی می تواست ایده آهنگساز را پیاده کنند.

می پردازیم به نوازندگی اعضای گروه، متأسفانه سولیست ها و نوازندگان مطرح گروه مانند نوازنده تار، تمبک، نی و حتی سنتور در بدترین حالت خود بودند. نخست از ساز پرویز مشکاتیان آغاز می کنیم. اگر روزگاری ساز پرویز مشکاتیان از بهترین و پر محتواترین سازهای معاصربود، اکنون از کم مطلب  و کم محتواترین سازهای معاصر شده است.
ضمن اینکه سنتور وی کوک مناسبی نداشت. شاید ناکوک ترین ساز ارکستر عارف، ساز خود پرویز مشکاتیان بود - هیچ گاه از خاطر نخواهیم برد که ساز پرویز مشکاتیان در همان آلبوم صبح مشتاقان و اجرای چند مضراب / چهارمضراب حجاز که یکی از قطعات زیبای پرویز مشکاتیان است، چقدر خوش صدا و زیبا جلوه می-کرد.

آیا رهبر ارکستر نباید به خاموشی میکرفون مقابل سازها حساس باشد! یادمان نرود که یکی از عوامل ناخرسندی برخی از نوازندگان در کنسرت سه سال پیش عارف، همین بسته بودن میکرفون بود؛ در سه سال پیش هم عمده سازها برای خود می-نواختند.
اگر قرار است که تنها میکرفون برای عده ای خاص باز باشد، بهتر است ارکستر با عضویت پنج – شش نفر برگزار شود.
مشخص نبود صدای ساز «حسن ناهید» به واسطه بسته بودن میکرفون، یا به واسطه کسالت، شنیده نمی شد! وجود حسن ناهید گویا فقط جنبه نمایشی و نمادین داشت.

نوازنده تمبک این گروه «نوید افقه» بود. این نوازنده که پیشتر آثار مختلفی در قلمرو تک نوازی (نمونه آن آلبوم پیدایش)، دو نوازی و گروه نوازی داشته است. متأسفانه در این اجرا با حرکات نمایشی و عصبی خود بر روی تمبک، نتواست به خوبی ارکستر را همراه کند. حرکات [اگر نگوییم عوام فریبانه – بلکه] نمایشی وی زمانی به اوج رسید که بخشی به تک نوازی تمبک وی واگذار شد.
تک نوازی نوازنده برجسته تار «کیوان ساکت» نیز پر از ایراد بود. پوزسیون دست راست نوازنده تار از چنان انقباضی برخوردار است که از ساز وی اصوات خشن و عصبی به گوش می رسد. تک نواز تار ارکستر در بدترین وضعیت سنورتیه خویش بسر می برد. آیا رهبر ارکستر از انتقاداتی که از این نوازنده خوش نام تار وجود دارد، باخبر است! مطمئناً مشکاتیان از آثار و بازتاب آثار این هنرمند خوش نام، بی خبر است که وی را تک نواز ارکستر خود کرده است. جای سئوال است که یکی از نوازندگان ارکستر عارف که نظریه پرداز مهمی در عرصه موسیقی است، در گفت-وگوی رادیویی ساز کیوان ساکت را بیمار و مستعد معرفی به «طبیبی حاذق» جهت درمان دانسته ، اما در همین ارکستر، رهبرش همان نوازنده تار را بر صدر می نشاند! معلوم نیست اگر سنوریته نوازنده ای بیمار وناراحت است، چرا از وجود وی در ارکستر بهره گرفته می شود!

خوانندگی تصانیف خوانده شده، پیشتر توسط علی جهاندار و شهرام ناظری خوانده شد که خوانده های گذشته به مراتب از خوانندگی معاصر مطلوب  تر است. یک بار مشکاتیان به خوبی گفته بود که یک آهنگساز می تواند، یک آهنگ را متعالی -متعالی-تر جلوه دهد، ولی هیچ گاه یک خواننده نمی تواند یک آهنگ بد را متعالی جلوه دهد، فقط می تواند همان آهنگ متعالی را عیناً انتقال دهد (نقل به مضمون). اما وی اصلاً نمی پنداشت که روزگاری خواننده ای پیدا شود که آهنگ های متعالی خود را بد جلوه دهد. تجربه کنسرت عارف نشان داد، خواننده ای می تواند یک آهنگ را به اوج آسمان (مانند بیداد شجریان در بیداد پرویز مشکاتیان) و خواننده ای می تواند آهنگ زیبای آهنگساز را به عمق چاه فرو برد. در اجرای حاضر مهم ترین نقطه ضعف گروه عارف همین خواننده گروه بود. خواننده اجرای حاضر اصلاً از استیل خوانندگی خوبی برخوردار نبود. اگر روزگاری وی به همراه گروه استاد پایور (در پرده عشاق) نیمه صدایی داشت، در حال حاضر با استفاده از حربه های صداسازی و حنجره سازی، صدایی بسیار بد از وی به گوش می رسد. یکی از عوامل بدصدایی خواننده در این اجرا، فرم باز و بسته شدن دهان وی بود. کمااینکه صدای وی با کمی اوج یا حتی بم شدن، آن قدر بد صدا جلوه می شد که حتی با آواز طبیعی و معمولی یک خواننده معمولی نیز فاصله داشت. نتیجه اینکه نه ذات و رنگ صدایی وی مطبوع و نه حربه های به ظاهر تکنیکی وی مطلوب است. تمامی آواز و تصانیف خوانده شده توسط وی بسیار بد ادا شد. ضمن اینکه اگر مخاطبی با اشعار آشنا نبود، کلمات اصلاً خوب ادا و نهایتاً واضح شنیده نمی شد.

بگذریم از اینکه خواننده عمده آوازهای در نظر گرفته شده در لابلای قطعات بی کلام را جا انداخت، صدایی بسیار پر استرس، خسته و حتی افسرده و درمانده ارائه کرد. معلوم نیست که چرا عارف در این اواخر از خوانندگان کسل، خسته و درمانده بهره می گیرد! البته بنا به صحبت های پیشین پرویز مشکاتیان با رسانه ها، قرار بود به غیر از خواننده مذبور، عارف از دو – سه خواننده گم نام هم بهره برد- گویا بنا بود از خواننده شهرستانی (به نام رحمتی) بهره گرفته شود که «نشان داده شود که یک خواننده مهجور حتی از خوانندگان نام آشنا، قابلیت های بیشتری دارد»، اما با توجه به سالاری خوانندگان در دوران معاصر، طولی نکشید که مشکاتیان از ایده خود عقب نشست!

از ابتدا تفکری در این گروه بود که تمایلی به ارکستراسیون نبود. کمتر اجرا و قطعه-ای یافت می شد و می شود که دارای تنظیم باشد - بحث خوب بودن و یا نبودن قطعات ارائه شده نیست، بحث بر سر چگونگی ارائه آن است. عدم تنظیم و ارکستراسیون معضلی است که در اجرای اخیر گروه عارف به خوبی مشهود است. معلوم نبود که این همه نوازنده در گروه برای چه گردآمده اند! تعداد نوازنده زیاد احتمالاً بیان گر ارکستر و ارکستراسیون است، در حالی که از تعدد نوازندگان هیچ بهره ای برده نشد. همچنین تعداد زیاد نوازندگان ارکستر، بیان گر حجم صوتی، رنگ صوتی و تنوع اصوات است. در حالی که هیچ نوع از این مؤلفه های گفته شده در اجرای حاضر نبود. از سوی دیگر وقتی رهبر ارکستر نسبت به وجود دسته های مختلف سازهای ایرانی، مانند خانواده سازهای کششی، مضرابی، ریتمیک و ملودیک تأکید دارد، به این معنا است که برای هر کدام از این دسته سازها، طراحی، ارنجمان و خطوط خاصی در نظر دارد، اما در اجرای حاضر دیدیم که به جرأت تمامی سازها از یک خط تبیعت می کردند.

نوشتن خطوط مختلف برای سازهای مختلف چندان هم دشوار نیست. بجا بود که این اجرا پیشتر پارتیتور و تنظیمی مناسب می شد. از آن سو به گفته مسئولان عارف، عارف تمرین های طاقت فرسایی داشت. این همه تمرین برای این است که گروه تنها به نواخت یک خط ملودی بپردازد؟ خوب چنین اجرایی با چند جلسه کوتاه تمرین، هم قابل تحقق است. پس برای چه نوازندگان و اعضای ارکستر متحمل این همه سختی شدند! البته رهبر ارکستر عارف بسیار بر کوک شدن و ترغیب دل های اعضای گروه تأکید می ورزند، تا کوک شدن سازهای ارکستر. البته معلوم نیست که شعار گروهی که دائماً بر پیمان مودت، دوستی و هم دلی پای می فشرد، پس از اجرای کنسرت، اعضای اصلی آنان، در رسانه ها بر یک دیگر، خط ونشان می کشند! (یاد بیاوریم کنسرت سه سال پیش را)

گروه عارف دارای دو مشکل اساسی است، یک مشکل ذاتی و دیگری عرضی است. روزگاری گروه عارف دوران طلایی را سپری می کرد. اما اجرای حاضر نشان داد که عارف نسبت به گذشته خود بیگانه است- نکته ای که در این نوع نقد به نظر می-رسد، این است که روزگاری عارف و عارفیان ضمن این که نسبت به جریان های اجتماعی، فرهنگی و موسیقی اشراف داشتند، جریان ساز در آن عرصه ها هم بودند. اما غیر از یک – دو نفر، عارف چندان نسبت به این دست مسائل حساس و دغدغه-مند نیست! این مشکل مشکلی عرضی بود که به مرور گریبان عارف را گرفت. اما مشکل ذاتی عارف، فقدان بهره بری از ارکستراسیون و تنظیم است. قطعات اجرا شده به هیچ وجه دارای تنظیم (چه رسد به تنظیم مناسب) نیست. اجرا به گونه ای است که خود مشکاتیان در برخی مواقع با ساز سنتورش و همراهی یک تمبک و نیز خواننده-ای مناسب، آن را اجرا کند، مناسب تر است.
به نظر می رسد تا زمانی که مشکاتیان درک و دریافت خود را از ارکستراسیون بالا نبرد و بدون طراحی و تنظیم به اجرای برنامه بپردازد، بهتر آن است که به اجراهای خلوت تر تن در دهد.


نوشته شده توسط سیاوش در شنبه 29 دی 1386 و ساعت 03:01 ق.ظ
نوشته های پیشین
+ تدریس موسیقی+ تدریس موسیقی+ تدریس موسیقی+ تدریس موسیقی+ کنسرت مشترک حسین علیزاده و شهرام ناظری مردادماه سال جاری در تهران برگزار می‌شود+ بر شانه‌های تو+ آلبوم غروب با 'كوچ عاشقان' منتشر شد + کنسرت گروه "مهتاب رو" برگزار می شود+ فروش اینترنتی وحضوری بلیت كنسرت کیهان کلهر آغاز شد + مسعود شعاری آلبوم غروب را منتشر می‌كند+ پرویز مشکاتیان درگذشت+ اطلاعیه در مورد انتشار سرود آزادی+ اى خشمِ به جان تاخته، توفانِ شرر شو+ ممانعت اکید استاد شجریان از پخش صدای ایشان در صدا و سیما+ روزی ما دوباره كبوترهایمان را پیدا خواهیم كرد

صفحات: