تبلیغات
خانه موسیقی - معرفی آلبوم جدیدی از حمید متبسم
معرفی آلبوم جدیدی از حمید متبسم |

ترنمی به نام گل سرخ

حمید متبسم پس از حدود دو دهه از انتشار دو اثر ماندنی اش به نام های "بوی نوروز" و "بامداد" ، بار دیگر اثری متفاوت و همسنگ آثار قبلی اش تحت عنوان "به نام گل سرخ" با استفاده از اشعار شفیعی کدکنی روانه بازار موسیقی ایرانی کرده است. آن دو اثر زیبا یکی با صدای زنده یاد ایرج بسطامی و دیگری با صدای بیژن کامکار جاوید شدند و اما اثر تازه با صدای خواننده جوان سالار عقیلی همنواست. گر چه همه علاقه مندان موسیقی ایرانی نیک می دانند که متبسم در طول ده سال گذشته نه بیکار و نه حتی کم کار بوده است. چرا که مجموعه کنسرت ها و سی دی هایش با همراهی گروه دستان به خوبی گواهی می دهند که او بیش از همکارانش به تولید موسیقی اشتغال داشته است. اما پر روشن است کارنامه هنری حمید متبسم را صرفاً نمی توان در چارچوب گروه پرقدرت دستان ارزیابی کرد. زیرا فعالیت های وی در آن گروه، به نوعی تحت شرایط تعاملی با سایر اعضا قرار دارد و طبیعتاً بر جنس موسیقی تولیدی اش تأثیری ژرف می گذارد.

 

 به نام گل سرخ از گروه دستان

 

می توان گفت حمید متبسم متبلور در آثاری مثل بامداد و بوی نوروز با حمید متبسم در خدمت گروه دستان، تفاوت آشکاری دارد. وقتی برای دستان می سازد، صددرصد خودش نیست و سلیقه اعضای گروه به طور مستقیم و غیر مستقیم بر ساخته هایش سایه می افکند. زیرا افراد دیگری غیر از اعضای گروه قرار نیست اثرش را اجرا کنند. در نتیجه سازآرایی (ارکستراسیون) وی محدود به تار یا سه تار، کمانچه، بربط و سازهای کوبه ای همچون تمبک، دف، دایراه، کوزه و پنداریک می شود. اما وقتی متبسم می خواهد اثری خارج از شرایط اجرای زنده گروه دستان بسازد، دیگر ناچار نیست به این چارچوب محدود فکر کند و می تواند، هر سازی که به رنگ آمیزی موسیقی اش جلا می دهد را وارد کار بکند. حتی آن ساز اگر کاملاً خارج از چارچوب فرهنگ موسیقی ایرانی باشد. اتفاقی که در اثر جدیدش با قدرت و زیبایی منحصر به فردی رخ داده است. او در کار اخیرش چنان ساز هندی الاصل سیتار را به خدمت گرفته که شنونده در طول شنیدن اثر، ذهنش کاملاً در جغرافیای فرهنگی ایرانی سیر می کند و لحظه های گذرانی که سیتار، شنونده را به هندوستان می برد، در مجموع ناچیزاند. اگر بتوان بخش هایی از اثر که سیتار حضوری موثر دارد، را نوعی موسیقی تلفیقی عنوان کرد، باید گفت تلفیق بسیار جذاب و خوش ساختی است. زیرا حس بیگانگی ناشی از همنشینی اجباری سازهایی از فرهنگ های مختلف به شنونده منتقل نمی شود و آن چه فضای کلی ذهن شنونده را پر می کند، همان لحن آشنای موسیقی ایرانی است.

 بخشی از قطعه رقص آتش ر ابشنوید

 

همکاران وی در این کار ویژه علاوه بر اعضای گروه دستان، سید هارت کیشنا نوازنده سیتار، پویا سرایی نوازنده سنتور و رضا آبائی نوازنده قیچک هستند. افزودن همین سه رنگ جدید، اثر وی را کاملاً از مجموعه آثار مشترکش با گروه دستان متفاوت کرده است. گر چه رنگ صدای مجموعه کار، شباهتی هم به آثار نخستین اش مثل بامداد و بوی نوروز ندارد. "به رنگ گل سرخ" متبسم اینک در مجموعه آثار موسیقی معاصر صاحب شخصیتی منحصر به فرد است و دقیقاً نمی توان گفت به کدام اثر شاخص روزگار ما می ماند. البته انتخاب دستگاه چهارگاه و نواختن ساز زورخانه در قطعه پایانی، خواسته و ناخواسته، شنونده آشنا به موسیقی ایرانی را به اثر زیبای "دستان" ساخته پرویز مشکاتیان رهنمون می کند. ولی این در حد یک شباهت ظاهری است و نه بیشتر.

بی گمان انتخاب دستگاه چهارگاه برای آفرینش این اثر اتفاقی نبوده و احتمالاً احساس و بینش و دانش آهنگساز، او را به چنین انتخابی رهنمون ساخته است. خلاصه این که چهارگاه صرف نظر از نوع سلیقه آهنگساز و مخاطبانش، در پیکره کلی موسیقی معاصر ایران، جایگاه ویژه ای دارد. در انواع موسیقی های بومی گوشه و کنار کشورمان شنیده نمی شود و تقریباً در بین فرهنگ های همسایه نیز، اثری از آن نیست. موسیقی ترک های عثمانی به دستگاه شور محدود شده است و عرب ها نیز در مقام هایی هم ارز شور، همایون و سه گاه می چرخند. تنها در موسیقی موقامی آذربایجان که ارتباط تنگاتنگی با موسیقی دستگاهی ایران دارد، می توان نشانی از چهارگاه یافت. در نتیجه می توان گفت، این دستگاه، امروزه به تنهایی معرف خوبی برای موسقی خالص مناطق فارس نشین ایران است. موسیقی ای که کویر نیشابور و سبزوار و سمنان و اصفهان و یزد و کاشان و مناطق کوهپایه نشینی همچون ری، شیراز، همدان و کرمان را به تصویر می کشد. شاید بتوان گفت چهارگاه پرچم موسیقی ایران است.

 

بخشی از تصنیف بربط سغدی را بشنوید

 

حمید متبسم در اثر جدید خود، چند بدعت موفق نهاده است. نخست همان همراه گردن ساز سیتار با گروه سازهای ایرانی و دیگری یک دورگردانی (مدولاسیون) زیبا، حرفه ای و منحصر به فرد است. او پس از یک قطعه نه ضربی به مدت سه و نیم دقیقه، به یکباره از دستگاه چهارگاه وارد گوشه بیداد دستگاه همایون می شود. معمولاً چنین تغییر مدهای  ناگهانی، نارضایتی گوش های سنتی را به همراه دارد ولی متبسم در این مورد خاص توفیق خوبی یافته است. چنان که می توان آن را به نام خودش ثبت کرد. زیرا در سنت موسیقی ایرانی هیچ گاه چنین مدولاسیونی نبوده و در سال های اخیر نیز نگارنده، مورد مشابهی نشنیده است.

 این دورگردانی (مدولاسیون) زیبا را بشنوید

 

اما انتخاب سالار عقیلی برای خوانش اشعار مجموعه نیز خالی از حکمت به نظر نمی رسد. جنس صدای وی که بیشترین شباهت را به استاد شجریان و همین طور فرزندش همایون دارد، از یک طرف و انعطاف صدا و شخصیت وی در اجرای منویات آهنگساز، می تواند مهم ترین دلایل چنین انتخابی باشد. سالار عقیلی که اینک یکی از خوشنام ترین خوانندگان جوان موسیقی ایرانی است، در اثر حاضر بسیار قوی تر از دیگر اجراهایش ظاهر شده است. به طوری که اگر همه کارنامه آوازی اش را در یک سوی ترازو بگذارد و اثر جدید را هم در سوی دیگر، جای هیچ نگرانی برای نابرابری ترازو نخواهد بود.

گفتنی است سی دی "به نام گل سرخ" از سوی یک ناشر گمنام به نام موسسه فرهنگی هنری نقطه تعریف منتشر شده است.


نوشته شده توسط سیاوش در یکشنبه 25 اسفند 1387 و ساعت 03:16 ب.ظ
نوشته های پیشین
+ تدریس موسیقی+ تدریس موسیقی+ تدریس موسیقی+ تدریس موسیقی+ کنسرت مشترک حسین علیزاده و شهرام ناظری مردادماه سال جاری در تهران برگزار می‌شود+ بر شانه‌های تو+ آلبوم غروب با 'كوچ عاشقان' منتشر شد + کنسرت گروه "مهتاب رو" برگزار می شود+ فروش اینترنتی وحضوری بلیت كنسرت کیهان کلهر آغاز شد + مسعود شعاری آلبوم غروب را منتشر می‌كند+ پرویز مشکاتیان درگذشت+ اطلاعیه در مورد انتشار سرود آزادی+ اى خشمِ به جان تاخته، توفانِ شرر شو+ ممانعت اکید استاد شجریان از پخش صدای ایشان در صدا و سیما+ روزی ما دوباره كبوترهایمان را پیدا خواهیم كرد

صفحات: